تعريف توبه

توبه که منزل دوّم سيرو سلوك است، يعني‌ بازگشت‌ گناه‌كار و پشيماني‌ از قصور و تقصير، يعني بازگشت‌ از نفس‌ امّاره‌ و صفات‌ رذيله‌ به‌ سوي‌ رحمت‌ خداي‌ متعال‌، يعني بازگشت‌ از هوا و هوس‌ و از هر وسوسه‌اي‌، به‌ سوي‌ پروردگار مهربان‌. و بالاخره‌ توبه يعني رهايي از زير پرچم طاغوت مخصوصاً شيطان‌ جنّي‌ و انسي‌ و رفتن به زير پرچم الله تبارک و تعالي و سپردن خويش به‌ حق‌تعالي‌.

نحو? تحقق توبه

اوّلين قدم در منزل توبه كه واجب است براي انسان حاصل شود، به وجود آمدن حالت پشيماني در وجود او است. حالتي که انسان در مقابل خداوند خجالت‌زده باشد. اساساً توبه يعني شرمندگي در مقابل خداوند، توبه يعني اينکه انسان متوجّه شود با امر خداوند متعال مخالفت كرده است و از پروردگار خويش عذر خواهي كند و همزمان با پشيماني از ارتكاب گناه، به دنبال اصلاح اعمال خود برود و به سوي آينده­اي روشن و اميدوار كننده قدم بردارد كه اطاعت خداوند را در بر داشته باشد.

بنابراين توبه نبايد صرفاً لقلق? زبان باشد و نمي شود انسان يك صيغ? توبه آن هم به صورت ظاهري بخواند و بعد هم دوباره به سوي گناهان قبلي باز گردد، بلکه بايد حقيقتاً از خداي خود شرمنده شود و در مقابل او سرافکنده گردد. در اين‌صورت است كه حال انابه پديد مي‌آيد و شخص توبه کننده، ناخودآگاه گريه و زاري مي كند. زيرا هم? وجودش شرمسار از گناهاني است که مرتکب شده است. وقتي چنين شد، قلب انسان در برابر خداي سبحان خاشع مي‌شود و همراه با توبه، اصلاح گذشته خود به خود شروع مي شود. شرط به وجود آمدن اين حالت در انسان اين است كه توبه واقعاً قلبي باشد. همين توبه است كه گناهان را پاك مي كند و به جاي آن اعمال صالح را در وجود آدمي مي‌نشاند و گرنه توبه‌اي كه صرف زبان باشد، نتيجه‌اي در بر ندارد.

تلازم توبه و اصلاح گذشته

توبه و اصلاح اعمال گذشته، لازم و ملزوم يكديگرند. از اين رو  قرآن کريم دو مقول? توبه و اصلاح عمل را در کنار يکديگر بيان فرموده و مکرراً در آيات مربوط به توبه مي فرمايد: خداوند توب? كساني را مي پذيرد كه همراه توبه گناه گذشته را نيز اصلاح كنند.

>إِلاَّ مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ< (فرقان-70)